Diz kireçlenmesi nedir ?

 

Eklem kireçlenmesinin tam karşılığı eklem aşınmasıdır.Bunu özellikle belirtmek istiyorum.

Çünkü hastalarımızın çoğu eklemlerim kireçlenmiş; yürürsem, zorlayıcı spor yaparsam kireçler dağılır diye düşünüyor. Oysa durum tam tersi ... Kireçlenen eklemimizi çok zorlamamız ve yormamız gerekli.

Peki eklemlerimiz neden kireçlenir?

Kireçlenmenin aşınma olduğunu söylemiştim. Kullanılan tüm organlarımız gibi eklemlerimizde aşınır. Bu yaşlanmanın vazgeçilmez kuralıdır. Sık sık araba modelini vereceğim bunu açıklamak için. Şöyle düşünün. Bir araba aldınız. Kullanmaya başladınız. Sıfır araba.5-10 sene sonra sağından solundan ses gelmeye başladı. Eklemlerimizde aynen böyle. Eğer onlara iyi bakar zorlamazsak 40-50 sene şikayetimiz olmaz . Ama sonrasında eklemlerimizde ağrılar başlar ve bu ağrıların büyük bir kısmının nedeni kireçlenmedir. Peki bu kireçlenmeyi engellememiz mümkün mü? Tam olarak mümkün değil. Ama geciktirmek idare etmek elimizde. Aşırı kilolu olmamak.


Eklemleri düzgün ve zorlamadan egzersiz yapmak ve kaslarımızı kuvvetli tutup kıkırdaklarımıza çok yük bindirmemekle bu mümkün. Zorlayıcı olmayan sporlar arasında uygun cins ayakkabıyla uygun zeminde(tartan zemin,toprak vs.ASFALT DEĞİL) yürüyüş, yüzme vb gibi sporla sayılabilir. Çok zayıf olmakta kemik erimesini körükleyeceğinden eklemlere binen yükü azaltsa da önerilmez. Yediğimiz yiyeceklerinde kıkırdak sağlamlığı üzerinde rolü tartışılmaz. Özellikle yeşil sebze ve meyve ağırlıklı beslenme kıkırdaklarımız için çok gereklidir.

Dizden bahsettiğimiz için diz kireçlenme yani aşınma safhalarından ve tedavi yöntemlerinden kısaca bahsedeceğim.Bahsedeceğim bu konuların her biri için ayrı bir kitap yazmak mümkün.Bu yöntemleri daha sonraki yazılarımda açacağım.ama şimdilik kısaca değineceğim.

En erken safhada eklemlerimizden sesler gelir.Çömelme kalkma esnası çatır çutur sesler duyarız.Ara sıra ağrılarımız olur ama önemsemeyiz.İşte bu dönem doktora başvurulması çok önemli.Çünkü sadece gösterilecek basit egzersiz ve verilecek dizlik tedavileriyle yada uygulanacak fizik tedaviyle dizlerimizin ağrısız olması ve kireçlenmenin engellenmesi mümkün.Kıkırdak yapıcı ağızdan veya eklem içine yapılacak kıkırdak yapıcı ve kayganlığı arttıracak sıvılar gene bu dönemde uygulanabilir.BURDA EN ÖNEMLİ DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN NOKTA ŞU:DİZİNİZDE AĞRINIZ OLDUYSA MUTLAKA DOKTORA BAŞVURUNUZ:AĞRI EŞİT BOZUKLUK DEMEKTİR:GEÇER DİYE BEKLEMEK ÇOK YANLIŞTIR.Çünkü belki ağrınız ara sıra olacaktır yada belki de gerçekten geçecektir ama bu dizinizin düzeldiği anlamına kesinlikle gelmez.Diziniz artık sessiz dönemdedir ve bir süre sonra ağrılar tekrar ve daha sık başlayacaktır.İşte bu dönem diz kireçlenmesinin ameliyat döneminin başladığı dönemdir.İlk dönemde sıklıkla menisküs yırtığı oluşmaktadır.

Menisküsler dizin içinde kayganlığı sağlayan ve dizin kıkırdaklarının aldığı darbeleri azaltan adeta arabaların amortisörü görevini gören oluşumlardır. Dizimizin ağrılarını önemsemediğimiz için başlangıçta yaşa bağlı aşınıp bulgu vermişler ancak ihmal edip dotora gitmediğimiz için aşınmaları devam edip yırtılmışlardır. Sanılanın aksine aşınmış oldukları için yırtılmaları için dizimizi bir yere çarpmamız vurmamız gerekmez.Çok basit bir
çömelme ;merdiven inip çıkma esnası bile yırtılabilirler.Bu dönemde saptanmış bir dizi artroskopik girişim dediğimiz ve sadece 2 delikten diz içine girilip kamera ve mercek eşliğinde yapılan bir ameliyatla tamamen normal hale döndürmek mümkün.


Maalesef bu dönemde de dizimizi ihmal edersek ve mevcut ağrıları dinlemezsek ve ağrı kesiciler kullanarak zaman kazanmaya çalışırsak dizimizin kireçlenmesi bir sonraki safhaya geçer.Önemli noktayı tekrar vurguluyorum.Ağrı eşittir dizde bozukluk.Ağrının geçici olması;ilaçlara yanıt vermesi dizimizin düzeldiği anlama gelmiyor maalesef.Ve maalesef bu dönemde kullandığımız ağrı kesiciler dizimizin ağrılarını kesebiliyor.Bir sonraki safhada ise menisküs yırtık olduğu ve dizin içinde bozuk bir oluşum olduğu için dizimize dengesiz yük biniyor ve işte korkulan olay oluyor ve dizimizin kıkırdağı bozuluyor.Bu bozulma dizimize binen yük dağılımından dolayı genelde iç tarafında oluyor.Eğer hastanın yaşı gençse kıkırdak aşınması için kıkırdakta çatlak oluşturup yalancı kıkırdak oluşumunu sağlamak (mikrofraktür) yada kıkırdakları silindir şeklinde dizin yük binmeyen bölgelerinden alıp bozuk bölgelere yerleştirmek (mozaikplasti) yada kıkırdak dolu alıp laboratuarda üretip o bölgeye nakletmek (kıkırdak nakli) mümkün.


Bu yöntemlerin tümünü hastanemizde uygulamaktayız.Ancak kireçlenen dizi olan hastanın yaşı genelde 50 ve üzeri olduğu için bu yöntemlerden daha çok kullanılan 2 yöntem mevcut.Bunlardan biri kemik döndürme dediğimiz yüksek tibial osteotomidir.Diğeri ise bozulan yüzeyi değiştirme dediğimiz unikondiler artroplastidir.Burda da doktorunuzun ve sizin tercihiniz önemlidir.Unikondiler artroplasti dediğimiz dizin iç yanını değiştirmede dizin bozuk iç kısmına yarım protez tıbbi çimentoyla tespitlenmekte ve hasta 1 gün sonra dizine yük verip yürüyebilmektedir.İyi bir protez iyi bir teknikle yapıldığı takdirde bu protez dizinizde 5-30 sene arası kalabilmektedir.Ancak her dizinin iç yanı bozulan hastaya yarım protez yapmak mümkün değildir.


Bunun için dizin ön bağının sağlam olması hareket açıklığının tama yakın olması diz eğikliğinin elle düzeltilebilir olması gibi faktörler gereklidir.İşte bu yüzden ağrı olduğu an doktora başvurulmazsa bu biraz önce saydığım gerekli haller zamanla bozulacak ve dizimize yarım protez uygulanma şansıda ortadan kalkacaktır.Kemik döndürme ameliyatı ise iyi uygulandığı takdirde belki de dizimizi ömür boyu düzeltecek ve ağrılarımız tamamen geçecektir.Bu yöntemlerin avantajları uygulanabilirliği ve ameliyat sonrası iyileşme süreçlerini burada anlatmam mümkün değil. Kısmet olursa başka yazılarımda sizleri bu konuda aydınlatacağım.

Bu safhayı da ameliyattan korktuğumuz için ilaçlarla fizik tedaviyle geçiştirmeye kalkarsak dizimiz maalesef aşınmaya devam edecek ve dizimizin iç kısmının yanında dış ve ön kısım kıkırdakları da bozulacak ve yürümemiz iyice zorlaşacaktır.Artık çok kısıtlı mesafe yürür ve çok ağrılı hale gelen dizlerimiz için bu son safhada yapılması gereken ise tam diz protezidir.Ama aşikardır ki yarım protezin yada kemik döndürmenin tam proteze karşı inanılmaz üstünlükleri vardır.en basit bir örnek biraz önce bahsettiğim bu 2 yöntemde de namazımız kendimiz oturmadan kılabiliriz.


Dizimizde merdiven inip çıkma esnası güven duyusu olur vs.Diz protezinin artıları eksileri iyileşme dönemi hep sonra bahsedeceğim konular.Burada aşikar olarak gözüken durum şu.Dizimizde ağrı olduğu zaman bu ağrı geçsede ;dönem dönem olsada bozukluk olduğunun göstergesidir.Ve tıpkı arabanın bozulan bir mekanik parçası gibi bu parça yağlanmaz eklem içi yapılan sıvılar)yıkanmaz(artroskopik girişim)yada kısmen değiştirilmezse (unikondiler artroplasti yada yüksek tibial osteotomi)dizimizin tam bozulmasına ve tamamının değişmesine yol açar.(total diz protezi.)

Özel Eyüp Haliç Hospital
Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı
Operator Dr.  Ş.Gökhan GÜRKAYNAK